Profilaktyka w Małopolsce

logo małopolska
Lek. Mateusz Podolec


Antyoksydanty zwane również antyutleniaczami lub przeciwutleniaczami to grupa związków chemicznych, które neutralizują szkodliwe działanie wolnych rodników i usuwają ich nadmiar z organizmu. Dzięki temu zapobiegają poważnym uszkodzeniom komórek i co za tym idzie ich przedwczesnemu starzeniu. Antyoksydanty zapobiegają również rozwojowi takich chorób cywilizacyjnych, jak np. choroba niedokrwienna serca, miażdżyca, udar mózgu, cukrzyca, degeneracja siatkówki oka, zwyrodnienia plamki żółtej w oku, nowotwory czy choroba Alzhaimera.

Głównym zadaniem antyoksydantów jest zapobieganie powstawaniu tzw. stresu oksydacyjnego w organizmie. Jest to taki stan ustroju, w którym zaburzona jest równowaga pomiędzy wytwarzaniem przez organizm wolnych rodników, a ich neutralizacją przez przeciwutleniacze.

Wolne rodniki to cząstki, które powstają w wyniku różnych procesów metabolicznych (np. oddychanie, procesy zapalne), a także są wchłaniane do ustroju z pokarmem (np. konserwanty, metale ciężkie) i z powietrzem (palenie tytoniu). W swej budowie chemicznej posiadają przynajmniej jeden niesparowany elektron i przez to usilnie dążą do przyłączenia się do komórek organizmu. W wyniku tego przyłączenia niszczą błony komórkowe, a następnie DNA i białka wchodzące w skład enzymów. Neutralizujące działanie przeciwutleniaczy polega na przyłączeniu do wolnych rodników brakującego elektronu i tym samym zapobieganiu ich interakcjom z komórkami ustroju. W wyniku tej wymiany elektronów zarówno wolne rodniki, jak i antyoksydanty są neutralizowane, a następnie usuwane z organizmu.

Przeciwutleniacze przyjmowane są do organizmu głównie z pokarmem. Dzielimy ja na dwie grupy: sztuczne i naturalne.

  • Sztuczne antyoksydanty to te substancje, które na etykietach żywności opatrzone są literą E i trzycyfrowym numerem. Są to np. kwas mlekowy (E270), askorbinian sodu (E301) czy estry kwasów tłuszczowych i kwasu askorbinowego (E304). Przedłużają one czas trwałości żywności.

  • Naturalne antyoksydanty to m.in. witaminy A, C i E, karotenoidy, bioflawonoidy, a także jony metali przejściowych (cynku, manganu i selenu). Bogatym ich źródłem są owoce i warzywa (głownie rośliny strączkowe, pomidory, pomarańcze, brokuły, itp.) oraz mleko i przetwory mleczne. Naturalne przeciwutleniacze występują też w komórkach człowieka w postaci aminokwasów i enzymów antyoksydacyjnych, np. koenzym Q.

Spożywanie produktów bogatych w antyoksydanty jest pożądane przez organizm. Jednakże przeładowywanie organizmu przeciwutleniaczami także nie jest dobre. Według najnowszych badań niekontrolowana i nieumiarkowana ich podaż może doprowadzić do rezultatów przeciwnych do tych, które przynosi ich przyjmowanie w sposób racjonalny, np. zamiast hamować rozwój guza u chorych na raka, może go przyspieszać, nadmiar witaminy E może zamiast zapobiegać, zwiększać ryzyko zgonu z powodu chorób układu krążenia, itd.

Jak zatem osiągnąć złoty środek? Najlepszym wyjściem jest stosowanie zdrowej zbilansowanej diety, bogatej w owoce i warzywa (źródło naturalnych antyoksydantów) i ubogiej w konserwowaną, przetworzoną żywność (źródło sztucznych antyoksydantów). W ten sposób zmaksymalizuje się pozytywne działanie przeciwutleniaczy i uniknie się negatywnych skutków ich nadmiernej podaży.

antyoksydanty

Fot. Owoce i warzywa – źródło naturalnych antyoksydantów.

Piśmiennictwo:

  1. Piwowar A. (red.) „Mikroskładniki odżywcze” MedPharm, Wrocław 2010

  2. Jarosz M. „Suplementy diety a zdrowie” Warszawa 2008r.

  3. Pitchford P. „Odżywianie dla zdrowia” Galaktyka, Łódź 2008r.

  4. Kłosiewicz-Latoszek L, Szostak WB, Kopeć G i wsp. Wytyczne Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia dotyczące zasad prawidłowego żywienia [przygotowane do publikacji]

TAGI

Deklaracja Dostępności           Polityka prywatności