Profilaktyka w Małopolsce

logo małopolska

Lek. Klaudia Knap

Antyzdrowotne zachowania kobiet w czasie ciąży, a nawet w okresie przedkoncepcyjnym, stwarzają ryzyko nie tylko dla prawidłowego przebiegu ciąży, ale również dla zdrowia noworodka i dziecka na dalszych etapach życia. Alkohol i papierosy to nie jedyne używki, jakie kobiety dostarczają swoim nienarodzonym dzieciom: 2,2% ciężarnych przyjmuje leki uspokajające i nasenne, 3,2% narkotyki, a 6% kobiet w ciąży stosuje kilka używek jednocześnie!



Szkodliwy wpływ palenia tytoniu na przebieg ciąży i stan zdrowia noworodka jest udokumentowany od dziesięcioleci. Palenie papierosów przez matkę zwiększa ryzyko poronienia, porodu przedwczesnego, a u noworodków stwierdza się mniejszą masę ciała, częstsze występowanie wad wrodzonych i gorszą punktację w skali Apgar. Ponadto dzieci matek palących obarczone są zwiększonym ryzykiem nagłej śmierci łóżeczkowej oraz alergii i chorób układu oddechowego, a w późniejszym okresie rozwojem nadpobudliwości psychoruchowej, określanej jako zespół ADHD. Obecnie około 30% kobiet w ciąży przyznaje się do palenia papierosów, a 20% jest narażona na dym tytoniowy w domu (tzw. palenie bierne).

Kolejną z zakazanych w ciąży używek jest alkohol, wywierający teratogenne i toksyczne działanie na płód.Łożysko przepuszcza każdą ilość alkoholu spożytą przez kobietę w ciąży. Dziecko rozwijające się wewnątrzmacicznie nie ma jeszcze w pełni dojrzałej wątroby, dlatego też dłużej narażone jest na toksyczne działanie alkoholu. Spożywanie alkoholu przez kobietę ciężarną może być związane z wewnątrzmacicznym zahamowaniem wzrostu płodu i porodem przedwczesnym – dzieci rodzą się mniejsze i mniej odporne na infekcje, a w późniejszym okresie życia mają problemy z nauką, zaburzenia emocjonalne i przystosowawcze, co utrudnia im funkcjonowanie społeczne. Znacznie poważniejszym w skutkach efektem nadużywania alkoholu w ciąży jest Płodowy Zespół Alkoholowy (FAS). Objawia się on m.in. zaburzeniem wzrostu płodu, niedorozwojem centralnego systemu nerwowego i rozwojem wad wrodzonych. Szczególne zagrożenie niesie upijanie się kobiet ciężarnych, zwłaszcza we wczesnej ciąży, kiedy kształtują się wszystkie najważniejsze narządy. Pod wpływem alkoholu mogą one zostać uszkodzone lub zdeformowane. Staje się to niezwykle istotne w przypadku ciąż nieplanowanych! Zdaniem polskich ekspertów kobieta ciężarna powinna unikać spożywania jakichkolwiek ilości alkoholu. Obecne dane mówią, że aż 10% polskich kobiet spożywa alkohol w ciąży.

Kofeina – z uwagi na obecność w tak popularnych napojach, jak kawa i herbata jest powszechnym składnikiem diety także kobiet ciężarnych. Spożywanie kofeiny w ciąży i jej szkodliwy wpływ na rozwijający się płód nie są wciąż jasne, do końca wyjaśnione i często również bagatelizowane.Niemniej jednak należy pamiętać, że kofeina jest środkiem łatwo przenikającym przez łożysko, może zwiększać częstość akcji serca płodu, a także zmniejszać przepływ krwi przez łożysko. Do negatywnych skutków dużego spożycia kofeiny należy zwiększone ryzyko poronienia, porodu przedwczesnego oraz zmniejszenie masy urodzeniowej noworodka. Liczni eksperci zalecają ograniczenie picia kawy i napojów z kofeiną, a za maksymalną ilość dziennej podaży kofeiny w okresie ciąży przyjmuje się około 300 mg.

Narkotyki w ciąży to ogromne zagrożenia dla zdrowia rozwijającego się dziecka i jego matki. Niestety narkomania wśród ciężarnych nadal stanowi poważny problem. Stopień zagrożenia dla dziecka zależy od tego, co zażywa kobieta i w jakich dawkach. Niezależnie od tego nawet okazjonalne zażycie narkotyku w czasie ciąży może być niebezpieczne – zwiększa się ryzyko przedwczesnego porodu, poronienia, wad wrodzonych u dziecka, zbyt niskiej wagi urodzeniowej, a także ryzyko rozwoju uzależnienia u noworodka. Oprócz szkodliwego działania samych substancji uzależniających, mamy do czynienia ze znacznie zwiększonym ryzykiem przeniesienia na matkę zakażeń, a zwłaszcza: wirusowego zapalenia wątroby (głównie HBV i HCV), infekcji wirusem HIV czy infekcji bakteryjnych i grzybiczych. Te natomiast mogą ulec transmisji wertykalnej, czyli przeniesieniu z matki na płód. Ze zjawiskiem narkomanii wiążą się też inne dodatkowe trudności, np. niewłaściwa dieta matki, niedożywienie, anemia, chroniczne infekcje, brak wsparcia ze strony rodziny oraz brak opieki przedporodowej.

Stosowanie używek w ciąży to ogromne niebezpieczeństwo. Decydując się na dziecko, najlepiej nie zażywać alkoholu, nikotyny czy narkotyków. Substancje te mogą prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń płodu, a matki od nich uzależnione zwykle mają więcej komplikacji w czasie ciąży i porodu. Niestety planowanie ciąży tylko w niewielkim stopniu skłania kobiety do zaprzestania stosowania używek i środków psychoaktywnych.

uzywki w ciazy

Fot. Stosowanie używek w ciąży jest szczególnie niebezpieczne.


Piśmiennictwo:

  1. Jaddoe VW, Troe EJ, Hofman A. et al. Active and passive maternal smoking during pregnancy and the risks of low birthweight and preterm birth: the Generation R Study. Paediatr Perinat Epidemiol. 2008; 22:162-171.

  2. Bręborowicz G. Ginekologia i położnictwo. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 2005; ISBN 83-200-3082-X.

  3. Alcohol consumption and the outcomes of pregnancy. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists Statement 2006, No. 5.

  4. Olsen J, Bech BH. Caffeine intake Turing pregnancy. BMJ 2008, 337: a2316.

  5. Bakker R, Steegers E, Obradov A. et al. Maternal caffeine intake from coffee and tea, fetal growth, and the risks of adverse birth outcomes: the Generation R Study. Am J Clin Nutr. 2010; 91: 1691-1698.

  6. Lesińska-Sawicka M, Waśkow M. Palenie papierosów wśród kobiet w okresie okołoporodowym. Pielęgniarstwo XXI. 2009; 1-2: 89-94.

  7. Szychta W, Skoczylas M, Laudański T. Spożywanie alkoholu i palenie tytoniu przez kobiety w ciąży – przegląd badań. Perinatol Neonatol Ginekol 2008; 1: 309-313.

  8. Alvik A, Haldorsen T, Groholt B, Lindemann R. Alcohol consumption before and during pregnancy comparing concurrent and retrospective reports. Alcohol Clin Exp Res. 2006; 30: 510-515.

  9. Szostak‒Węgierek D, Cichocka A. Żywienie kobiety w ciąży. PZWL, Warszawa, 2012.

  10. Mukherjee R, Hollins S, Abou-Saleh MT, Turk J. Low level alcohol consumption and the fetus. BMJ, 2005: 330: 375–376.

Deklaracja Dostępności           Polityka prywatności