Profilaktyka w Małopolsce

logo małopolska

Lek. Agnieszka Sarnecka

     Większość zaburzeń lipidowych jest związana przede wszystkim z niezdrowym stylem życia, w szczególności nieprawidłowym odżywianiem i małą aktywnością fizyczną oraz pewną predyspozycją genetyczną. Istnieją jednak także rzadziej występujące postaci zaburzeń lipidowych, które są ściśle uwarunkowane genetycznie, jak na przykład hipercholesterolemia rodzinna.

     Hipercholesterolemia rodzinna (ang. familar hipercholesterolemia – FH) jest genetycznie uwarunkowaną chorobą charakteryzującą się bardzo podwyższonym poziomem cholesterolu LDL (tzw. „złego cholesterolu”) już od dzieciństwa, utrzymującym się przez całe życie. Rezultatem wysokiego cholesterolu jest przyśpieszenie rozwoju miażdżycy, co skutkuje przedwczesnym ujawnieniem się chorób powstających na jej tle, takich jak zawał serca czy udar mózgu.

     Każdy z nas dziedziczy od rodziców 2 kopie danego genu - jeden od matki i jeden od ojca. Hipercholesterolemia rodzinna jest chorobą jednogenową, związaną najczęściej z mutacją receptora dla LDL, która dziedziczy się autosomalnie dominująco. Oznacza to, że ujawnia się nawet jeśli odziedziczymy od rodziców tylko jedną kopię zmienionego genu. W takiej sytuacji mówimy o postaci heterozygotycznej choroby, która występuje z częstością 1:200-1:250 urodzeń i, jeśli jest nieleczona, ujawnia się w postaci chorób na tle miażdżycy w młodym wieku, np. choroby wieńcowej u mężczyzn przed 55 rokiem życia, a u kobiet przed 60 rokiem życia. Znacznie rzadsza, bo występującą z częstością 1:160 000 - 1:300 000 urodzeń jest sytuacja, kiedy geny odziedziczone od obu rodziców są wadliwe - wówczas mówimy o postaci homozygotycznej, w której postęp miażdżycy jest znacznie szybszy i może doprowadzić do jawnej choroby wieńcowej już u nastolatków.

     Hipercholesterolemia rodzinna cechuje się ponadto wysoką penetracją choroby, co oznacza, że ujawni się praktycznie u wszystkich osób, które odziedziczą wadliwy gen. Tak więc ryzyko odziedziczenia hipercholesterolemii rodzinnej przez dziecko, którego tylko jeden rodzic jest chory wynosi 50%. Z tego powodu, jeśli hipercholesterolemię rodzinną rozpozna się u danej osoby, to należy przeprowadzić badania przesiewowe u członków jej rodziny. Badania takie powinny być przeprowadzane u dzieci od 5 roku życia, a nawet wcześniej, jeśli podejrzewana jest homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna.

     Rozpoznanie choroby opiera się na podstawie wyników lipidogramu, wywiadu rodzinnego, przedwcześnie występującej choroby wieńcowej, tętnic obwodowych lub mózgowych oraz charakterystycznych dla tej jednostki chorobowej odchyleń w badaniu fizykalnym pacjenta, czyli kępek żółtych ścięgien oraz obecności starczego rąbka rogówki u osoby młodej <45 roku życia. Rozpoznanie można potwierdzić wykonując testy genetyczne. Kryteria rozpoznania hipercholesterolemii rodzinnej w oparciu o omówione cechy przedstawiono szczegółowo na rycinie poniżej. Uzyskanie powyżej 8 punktów oznacza rozpoznanie pewne, 6-8 punktów - prawdopodobne, a 3-5 punktów – możliwe.

     Leczenie polega na obniżaniu cholesterolu poprzez intensywne leczenie farmakologiczne przy użyciu dużych dawek statyn, często w połączeniu z ezetimibem. Od niedawna u szczególnie obciążonych osób możliwe jest także zastosowanie nowych leków - przeciwciał przeciwko PSCK9. W szczególnych przypadkach konieczne może być usuwanie lipoprotein drogą aferezy przeprowadzane w specjalistycznych centrach. Celem leczenia jest obniżenie cholesterolu LDL u osób dorosłych do wartości < 2,6 mmol/l (<100mg/dl), a nawet < 1,8 mmol/l (<70mg/dl), jeśli u pacjenta występuje już choroba sercowo-naczyniowa, natomiast u dzieci > 10 roku życia do < 3,5mmol/l (<135mg/dl). Oprócz tabletek konieczna jest odpowiednia dieta od najmłodszych lat.

     Ryzyko choroby wieńcowej u osoby z hipercholesterolemią rodzinną jest nawet 10 razy większe niż w populacji, dlatego bardzo ważne jest jak najwcześniejsze rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

 

Rycina. Kryteria rozpoznania hipercholesterolemii rodzinnej (wg Dutch Lipid Clinic Network):

Kryterium

pkt

Kryterium

pkt

Wywiad kliniczny (max. 2 pkt)

Przedwczesna choroba wieńcowa

(<55 rż mężczyźni, <60 rż kobiety)

2

Przedwczesna choroba naczyń mózgowych lub obwodowych (<55 rż mężczyźni, <60 rż kobiety)

1

Wywiad rodzinny (max. 2 pkt)

Krewny I-go stopnia z przedwczesną chorobą wieńcową, naczyń szyjnych lub obwodowych lub stężeniem LDL-C > 5,0 mmol/l (190mg/dl)

2

Krewny I-go stopnia z kępkami żółtymi ścięgien i/lub rąbkiem starczym rogówki lub dzieci <18rż ze stężeniem LDL-C > 4,0 mmol/l (155mg/dl)

1

Badanie przedmiotowe (max. 6 pkt)

Kępki żółte ścięgien

6

Rąbek starczy rogówki u osoby w wieku < 45 lat

4

Stężenie cholesterolu LDL (max. 8 pkt)

8,5mmol/l (325mg/dl)

8

6,5 – 8,4mmol/l (251-325mg/dl)

5

5,0-6,4mmol/l (191-250mg/dl)

3

4,0-4,9mmol/l (155-190mg/dl)

1

Analiza DNA (max. 8 pkt)

Mutacja czynnościowa w genie LDLR, apoB lub PCSK9

8

Nie badano



Łącznie




Rozpoznanie: pewne >8pkt, prawdopodobne 6-8 pkt, możliwe 3-5pkt



Piśmiennictwo:

[1] Cybulska B, Szostak WB, Filipiak KJ, Kopeć G, Drygas W, Kłosiewicz-Latoszek L, et al. Wytyczne Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia dotyczące dyslipidemii: aktualizacja 2016. Kardiol Pol 2017;75:187–90.
doi:10.5603/KP.2017.0031.

[2] Piepoli MF, Hoes AW, Agewall S, Albus C, Brotons C, Catapano AL, et al. 2016 European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. EurHeart J 2016;37:2315–81. doi:10.1093/eurheartj/ehw106.

[3] Catapano AL, Graham I. 2016 ESC/EAS Guidelines for the Management of Dyslipidaemias. Lale Tokgozoglu 2016. doi:10.1093/eurheartj/ehw272.

TAGI

Deklaracja Dostępności           Polityka prywatności