logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE

Lek. Paweł Prochownik

     Migotanie przedsionków to jedno z najpowszechniej rozpoznawanych zaburzeń rytmu serca. Jego występowanie wzrasta z wiekiem, szczególnie po 60 roku życia. Szacuje się, że aktualnie w Unii Europejskiej arytmią dotkniętych jest w przybliżeniu 10 milionów osób, a do 2030 roku ilość ta wzrośnie do 14 milionów. Wśród czynników ryzyka znajdują się tzw. „choroby cywilizacyjne”, jak np. nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca na tle miażdżycy, cukrzyca typu 2 czy otyłość, ale także niewydolność mięśnia sercowego, wady zastawek serca, obturacyjny bezdech senny, choroby płuc i tarczycy, niewydolność nerek, predyspozycje genetyczne. Napad arytmii mogą wyzwalać również zaburzenia wodnoelektrolitowe (niedobór potasu i magnezu). Migotanie przedsionków wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań, szczególnie zakrzepowo-zatorowych – skuteczne im zapobieganie wymaga ścisłej współpracy pacjenta i lekarza.

     W warunkach prawidłowych częstość pracy serca regulowana jest przez węzeł zatokowy zlokalizowany w prawym przedsionku. Wytworzone tam pobudzenie elektryczne w sposób uporządkowany pobudza do skurczu wpierw przedsionki, a następnie obie komory serca - mówimy wówczas o rytmie zatokowym. Warunkuje to wydolną pracę mięśnia sercowego, dostosowaną do aktualnych potrzeb organizmu. Migotanie przedsionków polega natomiast na chaotycznej czynności elektrycznej przedsionków, co skutkuje całkowicie niemiarową i przeważnie nieadekwatnie szybką pracą serca. Objawami są niemiarowe tętno, uczucie kołatania serca, duszność, ból w klatce piersiowej, łatwe męczenie się, a nawet utrata przytomności. Arytmia może występować w postaci napadów ustępujących samoistnie lub wymagających przerwania za pomocą leków bądź energii elektrycznej. W części przypadków możliwe jest zniszczenie nieprawidłowej tkanki przedsionków wywołującej arytmię (zabieg ablacji). Migotanie przedsionków może również utrzymywać się tygodniami i miesiącami albo przejść w postać utrwaloną.

      Bardzo wielu pacjentów z rozpoznanym migotaniem przedsionków znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka tzw. zdarzeń zakrzepowo-zatorowych. Bezładna czynność elektryczna przedsionków prowadzi do utraty ich skutecznej kurczliwości i z czasem rozdęcia.
2 Niezależnie od czasu trwania arytmii powoduje to zastój krwi w przedsionkach i sprzyja tworzenia się w nich skrzeplin. Lewy przedsionek – z uwagi na swoją budowę – jest szczególnie do tego predysponowany. Skrzeplina może wraz z prądem krwi dostać się praktycznie do każdego narządu i dokonać uszkodzenia przez zaczopowanie odżywiających go naczyń. Mówimy wówczas o zatorowości. Taka zatorowość bywa nierzadko pierwszym objawem tej arytmii, manifestując się jako udar mózgu, zaniewidzenie, martwica jelit, ale również niedokrwienie w obrębie dłoni lub stóp.

     Zapobieganie zdarzeniom zakrzepowo-zatorowym to najważniejsze postępowanie w migotaniu przedsionków. Dostępnych jest szereg leków o działaniu przeciwkrzepliwym („rozrzedzających” krew) w postaci doustnej - „starsi” antagoniści witaminy K oraz leki nowszej generacji. Sporadycznie stosuje się podskórnie heparynę. Lek przeciwkrzepliwy musi być indywidualnie dobrany dla każdego pacjenta z uwzględnieniem odpowiednich skali ryzyka. Należy pamiętać, że nie znajdują tu zastosowania preparaty osłabiające płytki krwi (np. aspiryna). Skuteczna i bezpieczna profilaktyka przeciwkrzepliwa wymaga ścisłej współpracy lekarza i pacjenta. W razie nieskuteczności terapii przeciwkrzepliwej lub przeciwwskazań do takiego leczenia można rozważyć wykonanie zabiegu w lewym przedsionku (przeznaczyniowe zamknięcie lub chirurgiczne podwiązanie tzw. uszka lewego przedsionka – to tam właśnie tworzy się większość skrzeplin).

     W przypadku konieczności operacji o podwyższonym ryzyku krwawienia pacjenci na lekach przeciwkrzepliwych wymagają odpowiedniego wcześniejszego przygotowania – konieczna jest dobra współpraca pacjenta, zespołu wykonujący operację i kardiologa prowadzącego. Celem jest zapobieżenie groźnym krwawieniom w trakcie i po zabiegu przy minimalizacji wspomnianego ryzyka zakrzepowo-zatorowego.

     Migotaniu przedsionków na ogół towarzyszy nieadekwatnie szybka praca serca, czyli tachykardia. Jeśli taki stan trwa wystarczająco długo może pogorszyć kurczliwość komór serca i doprowadzić do ich niewydolności (tzw. kardiomiopatia tachyarytmiczna). W większości wypadków odpowiednia terapia przeciwarytmiczna, polegająca na przywróceniu rytmu zatokowego lub zwolnieniu czynności serca, odwraca ten efekt. Z drugiej strony u chorych z już rozpoznaną niewydolnością serca lub chorobą wieńcową wystąpienie migotania przedsionków często zaostrza dolegliwości wynikające z tych chorób.

     Bywa, że napady „szybkiego” migotanie przedsionków występują na przemian z bardzo wolną czynnością serca, a nawet z przerwami w jego pracy (tzw. zespół tachykardia-bradykardia). Jako zabezpieczenie przed zasłabnięciami i utratami przytomności może być wówczas konieczne wszczepienie na stałe rozrusznika serca. Ponadto u niektórych osób obecne są w sercu dodatkowe drogi przewodzenia, umożliwiające nieprawidłowe szybkie przewodzenie elektryczne między przedsionkami i komorami. Podczas migotania przedsionków takie szybkie przewodzenie impulsów może wywołać groźną arytmię komorową i nagłe zatrzymanie krążenia. W takich wypadkach skutecznym leczeniem jest zabiegowe zniszczenie takiego połączenia.

     Wraz z wydłużaniem się średniej długości życia obserwujemy prawdziwą epidemię migotania przedsionków. Jak przedstawiono powyżej arytmia stwarza ryzyko poważnych następstw, dlatego zalecane jest aktywne jej poszukiwanie. Odpowiednia profilaktyka zdarzeń zakrzepowo-zatorowych oraz terapia przeciwarytmiczna pozwalają uniknąć groźnych powikłań. Szeroko rozumiana profilaktyka chorób układu krążenia może uchronić przed wystąpieniem migotania przedsionków.

profilaktyka
Fot. Do rozpoznania migotania i trzepotania przedsionków zwykle wystarczy wykonanie zapisu EKG – charakterystyczna jest niemiarowa czynność komór.

 

Piśmiennictwo:

1. Grupa Robocza Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) do spraw leczenia migotania przedsionków. „Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) dotyczące leczenia migotania przedsionków w 2016 roku, opracowane we współpracy z Europejskim Towarzystwem Kardio – Torakochirurgicznym (EACTS)”. Kardiologia Polska 2016; 74, 12: 1359–1469; DOI: 10.5603/KP.2016.0172

2. B. Wożakowska-Kapłon (red.). „Migotanie przedsionków”. Wyd 1. Gdańsk: ViaMedica, 2016.

3. K. Mizia-Stec (red.), M. Trusz-Gluza (red.) „Zaburzenia rytmu serca w codziennej praktyce”. Wyd 1. Warszawa: Medical Tribune Polska, 2015.

Kwiecień 2020
P W Ś C Pt S N
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30

TAGI

Polityka prywatności