logo małopolska
PROFILAKTYKA
W MAŁOPOLSCE
Dr hab. n. med. Lidia Tomkiewicz-Pająk

Aktywność ruchowa człowieka jest związana ze skurczem mięśni szkieletowych zbudowanych z włókien mięśniowych. Każdy skurcz mięśni wymaga dostarczenia odpowiedniej ilości energii. Głównym źródłem energii potrzebnej do pracy mięśni jest rozkład kwasu adenozynotrifosforowego (ATP) do kwasu adenozynodifosforanowego (ADP), fosforanu nieorganicznego i jonu wodoru. Skurcz mięśnia w 70% związany jest z przemianą ATP za pośrednictwem ATP-azy miozynowej. Zawartość ATP w komórkach mięśniowych jest niewielka i jest nieustannie uzupełniana. Brak ATP np. po zgonie prowadzi do trwałego skurczu mięśni zwanego stężeniem pośmiertnym. Głównym źródłem energii dla pracujących mięśni jest glukoza zmagazynowana w postaci glikogenu. Pozostałe substraty, z których czerpana jest energia przy długotrwałych wysiłkach to tłuszcze i białka. Proces rozpadu glukozy ulega przyspieszeniu natychmiast po rozpoczęciu wysiłku. Procesy metaboliczne związane z produkcją energii mogą przebiegać w procesach przemian tlenowych i beztlenowych.

 

Przemiana beztlenowa – w je trakcie dochodzi do odbudowy ATP z rozpadu glukozy, pochodzącej z zapasów mięśniowych i wątrobowych. Kwas pirogronowy powstający podczas rozpadu glukozy czyli glikolizy jest przekształcany do kwasu mlekowego bez wytwarzania dodatkowych cząsteczek ATP. W wyniku rozłożenia jednej cząsteczki glukozy w procesach beztlenowych uzyskuje się tylko dwie cząsteczki ATP. W wyniku produkcji kwasu mlekowego  narasta kwasica metaboliczna, prowadząca do zmęczenia mięśni, tzw. zakwasów. Wzrost stężenia jonów wodorowych w mięśniach na skutek nadprodukcji mleczanów, hamuje glikolizę beztlenową, skutecznie uniemożliwiając dalszy wysiłek. Spalanie glukozy w warunkach beztlenowych jest więc mało ekonomiczne, ale jest cennym źródłem energii dla komórek niedotlenionych. Ważne jest również to, że najszybciej wytwarza energię w jednostce czasu umożliwiając szybkie, intensywne wysiłki.

Przemiana tlenowa pozwala na długotrwałe kontynuowanie wysiłku fizycznego. W wyniku przemian 1 cząstki glukozy powstają aż 38 cząstki ATP. Nie dochodzi do zakwaszenia mięśni w wyniku gromadzenia się kwasu mlekowego. W procesie przemian tlenowych energia może być czerpana ze spalania nie tylko glukozy, ale również tłuszczów, ketokwasów i aminokwasów. Spalanie tłuszczów odbywa się po około 25 minutach wysiłku o małej lub umiarkowanej intensywności, stąd takie wysiłki są najskuteczniejszym sposobem zmniejszenia wagi ciała. Utlenowanie wolnych kwasów tłuszczowych dostarcza więcej energii – z jednego łańcucha kwasu tłuszczowego powstaje 45 cząstek ATP. Jednak spalanie glukozy jest bardziej ekonomiczne po względem wykorzystania tlenu – podczas utlenowania węglowodanów przy użyciu 1 mola tlenu produkowane jest 6,5 mola ATP, natomiast podczas spalania kwasów tłuszczowych tylko 5,6 mola. Ketokwasy i aminokwasy mogą być spalane w czasie bardzo intensywnych wysiłków lub w czasie wysiłku w czasie głodu. Ponadto ketokwasy mogą być zużywane przez mięśnie u chorych ze źle leczoną cukrzycą.

Po zakończeniu wysiłku procesy utlenowania zachodzące w komórkach mięśniowych mają zwiększoną intensywność z uwagi na konieczność odbudowy zasobów energetycznych w mięśniach. Do uzupełniania zasobów glikogenu bezpośrednio po wysiłku wykorzystywany jest kwas mlekowy, natomiast w czasie późniejszym glukoza. Dlatego ważne jest wprowadzenie po intensywnym wysiłku diety bogatowodorowęglanowej, dzięki czemu zapasy glikogenu mogą być uzupełnione już po 24 godzinach.

 



Rys. Grupa kolarzy

Piśmiennictwo

  1. Anna Jegier, Krystyna Nazar, Artur Dziak Medycyna Sportowa; Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej Warszawa 2005
  2. Wojciech Braksator, Artur Mamcarz, Mirosław Dłużniewski Kardiologia sportowa Via Medica 2006
  3. Tomasz Gabryś Wydolność beztlenowa sportowców, kontrola, trening, wspomaganie, Wydawnictwo AWF Katowice 2000
  4. Piotr Podolec, Lidia Tomkiewicz, Szcześniak Jacek, Wiesława Tracz Badania wysiłkowe a analiza gazów wydechowych w kardiologii. Schemat badania i wybrane parametry konieczne do oceny wydolności układu krążenia, Przegląd Lekarski 1998; 55(2): 57-63


  1. Ryszard Piotrowicz, Grzegorz Kopeć, Jakub Podolec i wsp. “Wytyczne Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia dotyczące aktywności fizycznej” [złożone do publikacji]
Czerwiec 2019
P W Ś C Pt S N
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

TAGI

Polityka prywatności